DE BESCHAVING ACHTER DE GRAVEN
Wie waren de Etrusken? Tarquinia en het oude Etrurië
Voordat Rome over Italië heerste, deden de Etrusken dat — een bond van stadstaten waaronder Tarquinia. Wie zij waren, en hoeveel van Rome's cultuur zij stilzwijgend hebben gevormd.
Bekijk Tarquinia-tours op GetYourGuide ↗Etrurië, voordat Rome bestond
De Etrusken vormden nooit één enkel rijk, maar een netwerk van onafhankelijke, verbonden stadstaten verspreid over Etrurië — ruwweg het huidige Toscane, westelijk Umbrië en noordelijk Lazio — van ongeveer de 9e eeuw v.Chr. tot hun geleidelijke opname in de Romeinse Republiek in de 1e eeuw v.Chr. Ze bewerkten vruchtbare vulkanische grond, delfden en bewerkten metaal met groot vakmanschap, en handelden uitgebreid over de hele Middellandse Zee. Dat is mede de reden waarom Griekse mythen en beelden zo vaak terugkomen in Etruskische grafkunst: dit waren geen geïsoleerd volk, hoezeer hun latere reputatie ook die van een van de mysterieuzere beschavingen uit de oudheid is.
Tarquinia, een van de twaalf steden
Tarquinia — in het Etruskisch Tarch(u)na genoemd — behoorde tot de voornaamste leden van de Etruskische Bond, een alliantie die antieke schrijvers omschrijven als ongeveer twaalf verbonden steden. De antieke traditie schreef Tarquinia een bijzondere religieuze rol toe: de legendarische stichter-held Tarchon en een goddelijk kind genaamd Tages, dat naar verluidt paswijs uit een geploegd Tarquinisch veld was verschenen, werden door Romeinse auteurs beiden in verband gebracht met de oorsprong van de Etruskische augurie — de kunst van de waarzeggerij die Rome later in zijn geheel overnam van zijn Etruskische buren. Wat de historische waarheid achter de legende ook moge zijn, zij weerspiegelt hoezeer Tarquinia's eigen religieuze prestige serieus werd genomen in de bredere Etruskische wereld en, uiteindelijk, door Rome zelf.
De Etruskische koningen van Rome
De Romeinse traditie zelf hield vol dat het vroege Rome werd geregeerd door koningen van Etruskische afkomst, waaronder Lucius Tarquinius Priscus en Tarquinius Superbus — een familienaam die onmiskenbaar aan Tarquinia doet denken. Naast de troon vormde de Etruskische invloed de Romeinse religieuze rituelen (het lezen van voortekenen uit dierlijke ingewanden of vogelvluchten), burgerlijke symbolen die Rome later overnam, zoals de samengebonden roeden die bekendstaan als fasces, technische kennis, en elementen van kleding en publieke spelen — een culturele schuld die latere Romeinse auteurs, schrijvend nadat ze Etrurië hadden veroverd, vaak zichtbaar ongemakkelijk vonden om volledig onder woorden te brengen.
Een taal die nog maar gedeeltelijk wordt begrepen
Het Etruskisch behoort niet tot de Indo-Europese taalfamilie waaruit het Latijn, Grieks of de moderne Romaanse talen zijn voortgekomen, en de enige bekende nauwe verwant is een spaarzaam overgeleverde taal die ooit op het Egeïsche eiland Lemnos werd gesproken. Er zijn ongeveer 13.000 Etruskische inscripties bewaard gebleven, maar de meeste zijn korte grafopschriften; de langste aaneengesloten tekst, de Liber Linteus, is alleen overgeleverd omdat hij in reepjes werd gesneden en hergebruikt om een Egyptische mummie te omwikkelen. Geleerden kunnen het Etruskische alfabet, ontleend aan het Grieks, lezen, maar een groot deel van de woordenschat en grammatica blijft onderwerp van oprecht debat in plaats van vaststaande kennis.
Waar kwamen de Etrusken vandaan?
De oud-Griekse historicus Herodotus beweerde dat de Etrusken vanuit Lydië in het huidige westen van Turkije waren gemigreerd; eeuwen later schreef Dionysius van Halicarnassus juist dat ze altijd al inheems in Italië waren geweest. Geen van beide klassieke verslagen moet als vaststaand feit worden beschouwd – beide waren antieke theorieën, geen ooggetuigenverslagen. Modern genetisch en archeologisch onderzoek wijst steeds meer op continuïteit met eerdere lokale Italische bevolkingsgroepen, ook al blijft de Etruskische taal zelf een buitenbeentje onder haar buren – een echt open vraagstuk in de wetenschap, geen opgelost vraagstuk – dus behandel elke zelfverzekerde eenregelige uitleg over waar de Etrusken vandaan kwamen met een gezonde dosis scepsis.
Opgenomen in Rome
De Etruskische steden vielen niet in één veldtocht, maar geleidelijk aan Rome ten prooi, door oorlogen die zich uitstrekten van de vroege 4e eeuw v.Chr. (waaronder het langdurige beleg van de stad Veii) tot in de 1e eeuw v.Chr., waarna de Etruskische politieke onafhankelijkheid feitelijk ten einde was. De Etruskische identiteit verdween echter niet van de ene op de andere dag — ze bleef voortleven in religieuze gebruiken, familienamen en regionale kunst tot ver in de Romeinse keizertijd. Tarquinia zelf bleef bestaan als een stad uit de Romeinse tijd, zelfs toen zijn beroemde beschilderde necropolis op de Monterozzi-heuvel geleidelijk in onbruik raakte, met verzegelde beschilderde kamers die grotendeels in vergetelheid raakten tot ze eeuwen later opnieuw werden ontdekt.