DE FRESCO'S UITGELEGD
De beschilderde graven van Tarquinia: luipaarden, stieren en het triclinium
Een nadere blik op vier van Tarquinia's beroemdste beschilderde graven — wat elke fresco toont, wanneer deze werd geschilderd, en waarom er één niet langer ondergronds bewaard is gebleven.
Bekijk Tarquinia-tours op GetYourGuide ↗Schildering op pleisterwerk, niet op steen
Wat Tarquinia bijzonder maakt, is niet alleen dat de graven oud zijn — het is dat ze beschilderd zijn. Etruskische kunstenaars brachten minerale pigmenten rechtstreeks aan op het pleisterwerk dat de wanden van de kamers bekleedde, en werkten snel terwijl het nog bewerkbaar was, een techniek die dichter bij fresco ligt dan bij het reliëf dat elders in de antieke Middellandse Zeegebied gebruikelijker was. Omdat beschilderd pleisterwerk veel slechter bewaard blijft dan steen of gebakken klei, is het enorme aantal beschilderde interieurs dat hier bewaard is gebleven — in deze hoeveelheid vrijwel nergens anders in de Etruskische wereld — op zichzelf al een reden waarom Tarquinia niet alleen voor archeologen, maar ook voor kunsthistorici van belang is.
Het Graf van de Luipaarden: het banketscène
Geschilderd rond de 5e eeuw voor Christus, is dit hét iconische beeld van Tarquinia: liggende paren aan een banket, geflankeerd door muzikanten en dansers, weergegeven met een zelfverzekerde, vloeiende lijn, met twee tegenover elkaar geplaatste luipaarden boven de deuropening op het fronton. Het is een van de best bewaarde beschilderde kamers in de necropolis, en de warme kleuren en directheid – figuren vastgelegd midden in een gebaar in plaats van stijf geposeerd – verklaren waarom dit fresco vaker wordt gereproduceerd dan enig ander Etruskisch schilderwerk. Het beloont een trage blik: de schilder varieerde de houding van elke gast in plaats van een standaardfiguur te herhalen.
Het Graf van de Stieren: mythe en dreiging
Een van de oudste beschilderde kamers in Tarquinia, daterend van ongeveer 540–530 v.Chr., dankt zijn naam aan twee stieren met menselijke gezichten die zijn verwerkt in een mythologische scène op de achterwand. Elders in hetzelfde graf toont een beschilderde hinderlaag de Griekse held Achilles die bij een fonteinhuis op de Trojaanse prins Troilus wacht — een Griekse mythe, geschilderd door of voor Etrusken, die laat zien hoe nauw de elite van Tarquinia was verbonden met de bredere mediterrane cultuur en beeldtaal, ruim voordat Rome zelf ook maar enigszins vergelijkbare beschilderde getuigenissen had.
Het Graf van Jagen en Vissen: zee, lucht en sport
Dit graf, gedateerd rond 530–520 v.Chr., richt zich op de natuurlijke wereld: duikers die van rotsen springen, vissers met hengels en netten, vogels die bovenal uiteenstuiven, dolfijnen in het water eronder, en een ruiter die zijn weg zoekt langs een klif. Het wordt beschouwd als een van de meest naturalistische en onbevangen vreugdevolle taferelen die uit de Etruskische wereld bewaard zijn gebleven — minder formeel dan een banketscène, dichter bij een geobserveerde middag aan de kust bij Tarquinia zelf, en een zeldzame blik op Etruskische vrije tijd in plaats van ritueel of mythe. Weinig anders uit de antieke Middellandse Zee legt gewone buitenrecreatie vast met zoveel ongedwongen energie.
Het Graf van het Triclinium: nu in het museum
Geschilderd rond 470 v.Chr., ongeveer gelijktijdig met het Graf van de Luipaarden, toonde het Triclinium oorspronkelijk een banket met dansers en muzikanten in bijzonder vloeiende beweging. Opstijgend vocht en zoutkristallisatie hebben het pleisterwerk in de loop der tijd ernstig beschadigd, en tientallen jaren geleden hebben conservatoren de overgebleven fresco's volledig van de tombewanden losgemaakt en overgebracht naar het Nationaal Archeologisch Museum van Tarquinia, waar ze van dichtbij te bewonderen zijn. Het graf zelf ligt er nog steeds bij op de Monterozzi-heuvel, leeg — een treffende illustratie van hoe dicht deze schilderingen bij volledig verlies hebben gezeten, en waarom conservatoren nu sterk de nadruk leggen op voorzichtigheid bij alles wat nog in de grond zit.
De vier graftombes in één oogopslag
Slechts een fractie van de circa 6.000 graven in Monterozzi is ooit beschilderd — schilderen was een kostbare opdracht, voorbehouden aan Tarquinia's rijkste families en vermoedelijk uitgevoerd door kunstenaars die waren opgeleid in of beïnvloed door Griekse ateliers, wiens gaststijlen de elite van Tarquinia zich klaarblijkelijk kon veroorloven in te huren. Het zien van meer dan één van deze vier graven naast elkaar, of het nu ondergronds is of via de losgemaakte fresco's in het museum, toont hoe de stijl over ruwweg twee eeuwen verschoof — van de stijvere mythologische dramatiek van de Stieren tot de warmere, meer ontspannen huiselijke bankscène van de Luipaarden: een ware artistieke evolutie in plaats van één vaste Etruskische stijl.
Vier beschilderde graven, vergeleken
| Graf | Ca. datum | Wat het toont |
|---|---|---|
| Graftombe van de Stieren | ca. 540–530 v.Chr. | Mythologische hinderlaagscène; stieren met menselijke gezichten |
| Tomba della Caccia e della Pesca | ca. 530–520 v.Chr. | Duikers, vissers, vogels en een kustlandschap |
| Tomba dei Leopardi | ca. 5e eeuw v.Chr. | Banket met muzikanten, dansers, tegenover luipaarden |
| Tombe van het Triclinium | ca. 470 v.Chr. | Banketscène; fresco’s zijn thans losgemaakt en bevinden zich in het museum |